روایتی از عکاسی در میان بحران بیماری
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خبرنگاران و رسانه و به نقل از خبرنگار ایرنا؛ محمدحسین نیکوپور، چهره دوست داشتنی رسانه فارس است که به زبان رک و گزنده و البته منطق و فعالیت حرفهای شناخته میشود. استاد دانشگاه، عکاس و خبرنگاری که فکر و اندیشه بلند او ورای تن نحیفی است که سالها با عوارض بیماری بدو تولد سخت مقابله کرده است و میگوید که هیچگاه خسته نشده است.
برگزاری تازهترین نمایشگاه عکش در اسپانیا بهانه شیرینی بود؛ نیکوپور در آستانه ۵۰ سالگی، میهمان استودیو ایرنا شد تا ساعتی را با او به گفتوگوی خودمانی بنشینیم.
نخستین باری که دوربین به دست گرفتم
این عکاس پیشکسوت که سابقه فعالیت حرفهای او اکنون از ۲۵ سال فراتر رفته، گفت: رسانه در ژن خانوادگی ما وجود داشته است! ما اصالتا اهل بندر دیلم هستیم و پدر من پیش از اینکه به عنوان کارمند گمرک استخدام شود، برای روزنامههای ملی در بندر دیلم قلم می زده است.
او افزود: دوربین را هم اولین بار پدرم در دوران کودکی به دست من داد، دوربینعکاسی بخش جدایی ناپذیر زندگی خانوادگی ما بود چون پدرم علاقه خاصی به عکاسی داشت و سعی می کرد آخرین تکنولوژیهای دوربینعکاسی را خریداری کند؛ این علاقه به عکاسی در وجود من هم شکل گرفت و مسئول ثبت تصویری سفرها، جشن ها و دورهمیهای خانوادگی شدم و تا همین چند سال پیش هم که دورهمی ها هنوز گرمای خود را من همچنان از خانواده عکاسی میکردم.
نیکوپور گفت: پس از تحصیلات مدرسهای، با یک وقفه وارد دانشگاه شدم و در نخستین دوره فعالیت دانشکده خبر در شیراز عکاسیخبری خواندم و پس از آن نیز مقطع کارشناسی در رشته ارتباط تصویری فارغ التحصیل شدم.
او ادامه داد: به موازات تحصیلات دانشگاهی، فعالیت خود به عنوان عکاسی خبری را هم از روزنامهها آغاز کردم تا امروز که ۲۵ سال از این روزها میگذرد و سرپرست و عکاس یکی از خبرگزاریهای شناخته شده در زمینه ادبیات و کتاب هستم.
عکس یا نوشتن؟
او گفت: در طول تاریخ از همان بدو اختراع عکاسی، همواره عکاسی خودش رو وامدار ادبیات دانسته است و نوشتهها نیز با عکس تکمیل شده است.
نیکوپور در پاسخ به اینکه چه چیزی در عکس، بیش از همه شما را مجذوب کرده، گفت: همین که عکس به عنوان یک سند به ثبت رویداد می پردازد.
او ادامه داد: وظیفه عکاسیخبری ثبت تصویری رویدادها است و من آرشیو شدن رویدادها و اتفاقات را بیش از همه دوست دارم.
از او درباره ماندگارترین رویدادی که از لنز دوربینش ثبت کرده پرسیدم، گفت: مهمترین آنها، رویداد ناگوار اعدام در ملا عام بود؛ هر بار برای فرار از پوشش این برنامهها، بهانهای میآوردم، احساس میکردم نمیتوانم، اما در روزنامه خبرنگار سرویس حوادث بودم و یک بار ناچار شدم از اعدام سه نفر قاتل که جنایت آنها در قتل یک مادر و دختر نیز محرز بود، عکاسی کنم.
نیکوپور گفت: این عکسها در ذهنم ماندگار شد، چرا که به یک نتیجه مطلوب مطلوب منتهی شد؛ اینکه جلو اعدام در ملا عام گرفته شد .
او گفت: انتشار عکسهای من از مراسم شیراز همزمان با عکسهای مراسمی از اعدام هفت محکوم در نقطه دیگری از کشور، باعث شد تا ممنوعیت اعدام در ملا عام از سوی رئیس وقت قوه قضاییه ابلاغ شود.
این عکاس و خبرنگار پیشکسوت فارس اظهار کرد: اگر چه رسانه حق قضاوت و داوری ندارد قضاوت با مردم و موضوع به عهده مسئولان است، اما به هر حال باید نقش خود را در بهبود جامعه ایفا کند.
حسرت عکاسی در جنگ در دل عکاس ۵۰ ساله
او گفت که بیش از همه ثبت رویدادها را دوست دارد، پرسیدم حسرت عکاسی از رویداد خاصی در دل و ذهنت مانده است؟
نیکوپور گفت: من همیشه حسرت این را دارم که چرا نتوانستم در طول این سال هایی که عکاسی کردم از جنگها عکاسی کنم؛ وقتی در یکی از روزنامه های پرتیراژ شیراز عکاسی میکردم، به اصرار خواستم تا با اعزام من به جنگ خلیج فارس در عراق موافقت کنند اما امکان آن فراهم نشد و برای من همیشه یک حسرت ماند.
عکاسی هم فن، هم ابزار و هم هنر است
او در پاسخ به این سوال همیشگی که هنر فن یا هنر است، گفت: همیشه به دانشجویان خود گفتهایم که عکاسی خبری هم از مهارت در فن روزنامه نگاری بهره میبرد و هم از هنر عکاسی؛ این پرسش از ابتدای اختراع عکاسی مطرح بود، اما بعدها خود را به اثبات رساند و به کمک هنرهای دیگر آمد، چنانکه نقاشان و مجسمه سازان با استفاده از عکسها به بازنمایی پرداختند.
او اضافه کرد: عکاسی هم فن و هم هنر و البته هم دانش است و میتوان برای آن صدها حوزه مجزا قائل شد.
عکاسی موبایلی تهدید است یا فرصت؟
پرسیدم از نظر شما عکاسی موبایلی که امروز در دسترس همه هست، تهدیدی برای توجه به عکاسی حرفهای است یا فرصتی برای همراهی با آن؟ نیکوپور گفت: همیشه اینطور بوده که وقتی ابزار یا تکنولوژی جدیدی توسعه مییابد ابتدا در برابر آن مقاومتهایی شکل میگیرد اما به مرور جنبههای مثبت و موثر آن روشن میشود.
او ادامه داد: هنگامی که عکاسی متولد شد، عدهای معتقد بودند که نقاشی مرد، در حالی که امروز بیش از ۱۹۰ سال از اختراع عکاسی میگذرد و همچنان نقاشی با قوت به مسیر خود ادامه می دهد.
او افزود: عکاسی هنری نیز راه خود را ادامه میدهد؛ با عکاسی موبایلی تلفیق میشود و به عنوان ابزار از آن کمک میگیرد؛ آسیبهایی رسانده اما این آسیبها در مقابل خدماتش بسیار کمتر است.
استاد دانشگاه هنر شیراز گفت: عکاسی موبایلی منجر به دموکراتیزه شدن هنر عکاسی شده و باعث شده تا شهروند خبرنگاری شکل گیرد؛ قبلا فعالیت رسانهها محدود به عکاسان خبری با دوربین های حرفه ای و خبرنگاران بود اما امروز هر یک از شهروندان در نقش یک خبرنگار و یک رسانه هستند.
او ادامه داد: با استفاده از عکاسیموبایلی، هر یک از پیام رسانهای مجازی تبدیل به رسانه شده است؛ طوری که دیگر بجای دهکده جهانی سخن از محله جهانی گفته میشود.
خدا گر ز حکمت ببندد دری، ز رحمت گشاید در دیگری
محمدحسین نیکوپور از بدو تولد با بیماری سخت تالاسمی دست به گریبان است و در همه سالهای عمر، در میان رنج و دشواریها ایستاده و به موفقیتهای شیرین خود را از دل بیماری و تنگنا به دست آورده است.
کسب مقام نخست پنجمین مسابقه عکاسی معماری ایران در بخش سایتهای تاریخی، دریافت جایزه میراث ناملموس مرتبط با یونسکو، مقام نخست جشنواره عکس فرش«تاری خانه، انتخاب به عنوان خبرنگار عکاس برتر حوزه کتاب کشور برخی از افتخارات او است.
او همچنین مسابقات معتبر عکاسی همچون «مسابقه عکاسی آبی، جشنواره عکس تالاسمی عشق من، جشنواره هنرهای تجسمی هنر شیراز و جشنواره عکس آتشنشانی شیراز حضور داشته که این امر نشاندهنده اعتماد جامعه هنری به تخصص و دانش در زمینه عکاسی است.
نیکوپور نویسنده کتاب «جعبه عکاسی» است که مجموعهای از مقالات، نقدها و جستارهای تحلیلی در حوزه عکاسی است.
از او درباره روزهای سختی پرسیدم که نتوانست او را از پای بیندازد؛ از بیماریاش، از روزها متعدد بستری شدن در بیمارستان که بخشی گریز ناپذیر از زندگی او شده و از ایستادن، جنگیدن و کم نیاوردنهایی که میتواند الگویی برای دانشجویان جوان او باشد.
نیکوپور پاسخ داد: درست است که بیماری محدودیت هایی برایم ایجاد کرده و میکند اما من همیشه این ضرب المثل را ملکه ذهن کردهام که «خدا اگر ز حکمت ببندد دری، ز رحمت گشاید در دیگری».
او ادامه داد: اگر این بیماری بر من فشار وارد میکند، اما به من انگیزه تلاش هم داده است و باعث شده تا در این راهی که انتخاب کردم بیشتر و مصمم تر قدم بردارم.
نیکوپور افزود: البته بارها مشکلات بیماری و درد و رنج ناشی از آن، خستگی را بر من تحمیل کرده اما سعی کردم از پس این خستگی بر بیایم؛ خودم فعالیت رسانه را با آگاهی از همه سختیهای رسانه و مشکلات جسمانی و بیماری خود انتخاب و سعی کردم که هر دو را در کنار یکدیگر مدیریت کنم.
او افزود: روزهایی که روی تخت بیمارستان در حال درمان هستم، سعی میکنم برای جدا شدن از شرایط، با همان تلفن همراه خود، مشغول کار شوم، خبر و یادداشت بنویسم تا این زمان طی شود، هر جا درد به من هجوم آورد، به عکاسی پناه بردم و به مطالعه در رابطه با عکاسی مشغول شدهام تا فکرم معطوف به درد نشود.
او درباره جایزه میراث ناملموس یونسکو گفت: اواخر دهه ۹۰ بود که انجمن سینمای جوان با همکاری یونسکو یک جایزهعکاسی در مورد میراث ناملموس ایران ترتیب داد و من با ثبت یک عکس در حمام تاریخی وکیل مقام نخست را جذب کردم.
فعالیتهای انجمنی به تثبیت رشتههای هنری کمک میکند
نیکوپور عضو فدراسیون بین المللی عکاسی و عضو پیوسته انجمن عکاسی ایران نیز هست. از او درباره اهمیت فعالیت تشکلهای حرفهای عکاسی پرسیدم. گفت: معتقدم برای اینکه بتوانیم رشته عکاسی را به صورت حرفهای در کشور تثبیت کنیم و گسترش دهیم، باید به کارهای جمعی بپردازیم و اهداف را در قالب انجمن حرفهای پیگیری کنیم.
از شیراز تا اروپا؛ دریچه باز عکاس شیرازی در اسپانیا
نمایشگاه عکس « تبارنامه» محمدحسین نیکوپور با مشارکت دانشگاه مورسیا و کتابخانه ماریا مولینر از ۱۲ ژوئن در شهر مرسیا اسپانیا برگزار شده است.
او گفت: همیشه در نمایشگاههای عکاسی مشارکت میکنم چرا که معتقدم این رویدادها پنجره ای برای ارائه آثار هنرمندان به مخاطبانشان است.
نیکوپور درباره نمایشگاه انفرادی خود در مرسیا اسپانیا گفت: این نمایشگاه حاوی دوازده عکس با تکنیک فتوکلاژ یعنی تکه چسبانی یا چیدمان عکس است؛ مدتی بود که این پروژه عکاسی را بر اساس هویت و مهاجرت آغاز کرده بودم و با استفاده از عکس های آرشیوی خانوادگی، تصاویر فتوکلاژ ساختم.
او ادامه داد: این نمایشگاه با مشارکت دانشگاه مورسیا و کتابخانه ماریا مولینر شهر مرسیا که یک کتابخانه عمومی شناخته شده و تاریخی است از پانزده خرداد آغاز شده و تا یک هفته ادامه دارد.
این عکاس باسابقه فارس اظهار کرد: امیدوارم که این نمایشگاه مورد توجه مخاطبان در کشور اسپانیا قرار گیرد و در ادامه، همین نمایشگاه را در شیراز هم برگزار کنیم.
نیکوپور گفت: برگزاری این رویدادهای هنری، مسیری برای تبادل فرهنگی با دیگر کشورها در سراسر دنیا است.
عکاسی به نفع انسانیت
از او درباره رسالت عکاسی هم پرسیدم، آیا نمونه موفقی از حرکت این فن و هنر در مسیر انسانیت میشناسید؟
نیکوپور گفت: مشخصا اگه بخواهم در زمینه عکاسی خبری مثال بزنم، میتوانم فهرست بلند بالایی را ارائه کنم؛ عکاسی به جنگها خاتمه داده است؛ جنگ ویتنام به واسطه عکس هایی که عکاسان خبری از آن ثبت و مخابره کردند، مورد توجه افکار عمومی دنیا قرار گرفت، تظاهرات و اعتراضات گستردهای را در سطح جهان شکل داد و سبب شد تا این جنگ خانمان سوز و با خسارت های میلیونی به انسان ها پایان یابد.
او اضافه کرد: در همین جنگ تحمیلی سوم ایران نیز عکسهای اثرگذاری از حمله به مراکز انسانی از جمله مدرسه و بیمارستان منتشر شد و اعتراضات بسیاری را شکل داد.
نیکوپور اضافه کرد: این اثرگذاری محدود به عکاسیخبری نیست، نمونههای موثری از عکسهای محیط زیست است که تلنگری برای حفاظت و احیای محیط زیست شدهاند؛ نمونههای موفقی از اینگونه عکسها در ایرنا منتشر شده که جلوی تخریب این سرمایههای حیاتی را گرفته است.
او افزود: عکسهای حوزه میراث فرهنگی نیز مانع تخریب بسیاری از آثار ارزشمندی شده که مغفول مانده بود.
انجمن عکاسان به تنهایی همه چیز را حل نمیکند
درباره چالشهای عکاسیخبری در کشور هم گفتوگو کردیم. او گفت: اینکه انتظار داشته باشیم انجمن ملی عکاسان یا طور خاص انجمن صنفی عکاسان مطبوعات ایران بتوانند به تنهایی مشکلات عکاسان خبری را حل کنند واقع بینانه نیست و باید این تفکر را کنار بگذاریم.
او تاکید کرد: باید هر یک از عکاس عضو انجمنهای حرفهای عکاسی، تجربه و دانش خود را در اختیار این انجمنها قرار دهند تا این انجمن ها پرتوان بتوانند مشکلات صنفی را حل کنند.
از انحلال دانشکده خبر شیراز افسوس میخورم
نیکوپور ادامه داد:دیگر اینکه دسترسی به اطلاعات و گردش آزاد اطلاعات به ارتقای دانش عکاسی در کشور کمک میکند؛ از تعطیلی دانشکده خبر شیراز که فضای موثر برای پرورش نیروهای زبده در زمینه رسانه بود، افسوس میخورم.
او افزود: حالا انجمنهای صنفی روزنامه نگاران و عکاسان مطبوعاتی میتواند با برگزاری کارگاه ها و دوره های آموزشی تخصصی، به دانش افزایی فعالان این حوزه کمک کند.
نیکوپور گفت: من همواره تاکید داشته و در کلاسهای خود نیز بر آن اصرار کرده ام که عکاسیخبری و رسانه باید استقلال خود رو حفظ کند.
او همچنین به حفظ استقلال و احترام به سوژه نیز تاکید و به عکاسان جوان توصیه کرد: وقتی می خواهید از سوژه عکاس بگیرید، او را دست کم نگیرید و نگاه بالا به پایین نداشته باشید؛ به خواسته سوژه انسانی احترام بگذارید، هدف خود را در این عکاسی برای او توضیح دهید و اجازه بگیرید.
درددلهای عکاس پیشکسوت فارس از کارشکنیهای سفارت آلمان
پایان بخش این گفتوگوی یک ساعته نیز درد دل عکاس باسابقه فارس بود؛ او گفت: سال گذشته یک ماه اقامت هنری در کشور آلمان برای من در نظر گرفته شد تا به مدت سه ماه تابستان برای علاقه مندان به عکاسی در این کشور کارگاه برگزار کنم، نمایشگاه بگذارم و درباره عکاسی امروز ایران سخنرانی کنم تا هم انتقال تجربهای باشد و هم مسیری برای تبادل و دیپلماسی فرهنگی.
نیکوپور ادامه داد: متاسفانه عواملی از جمله کارشکنیهای سفارت آلمان و کارگزاری سفارت آلمان در ایران مانع از این سفر شد در حالی که میشد با در نظر گرفتن اهمیت این تبادل و دیپلماسی فرهنگی، مشکل را به سادگی رفع کرد.
او افزود: حالا میزبان، فرصت این اقامت هنری را برای تابستان پیش رو برای من در نظر گرفته تا با توجه به پیشینه تاریخی، فرهنگی و هنری دو کشور ایران و آلمان تبادل فرهنگی صورت گیرد.
نیکوپور ادامه داد: این، یک سفر شخصی نیست، من به عنوان نماینده عکاسی ایران توانمندیهای عکاسی ایران را به نمایش میگذارم و امیدوارم اینبار این امکان فراهم شود.
لینک کوتاه: https://khabarnegaranvaresane.ir/?p=24780
About Author
