مطبوعات، دست اول‌ترین منابع تاریخی هستند

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خبرنگاران و رسانه و به نقل از خبرگزاری ایرنا؛ از روابط عمومی و امور بین‌الملل کتابخانه مجلس، نشست «تجربه‌نگاری و مرور دستاوردهای آرشیو مطبوعات» به همت معاونت اشاعه اطلاعات کتابخانه مجلس و با حضور مهران آشوری، مدیر آرشیو جراید و مطبوعات کتابخانه دانشگاه تهران، روح‌الله امین‌آبادی، مدیر آرشیو روزنامه ایران و علی فولادی، معاون اسناد و تاریخ شفاهی مرکز اسناد انقلاب اسلامی در کتابخانه مجلس شورای اسلامی برگزار شد.

در ابتدای این جلسه، محمد رحمانی، کارشناس مسئول واحد نشریات کتابخانه مجلس به عنوان دبیر نشست، هدف از برگزاری این سلسله جلسات را اشتراک‌گذاری دانش و تجربیات زیسته متخصصانی دانست که در حوزه حفظ، سازماندهی و پژوهش منابع مطبوعاتی پیشرو بوده‌اند.

آشوری، به عنوان نخستین سخنران به مرور تجربیات خود پرداخت و اظهار داشت: از سال ۱۳۶۹ که فعالیت خود را در دانشگاه تهران آغاز کردم، با نگاهی مبتنی بر طبقه‌بندی سیستمی، تلاش کردم تا روال سنتی چیدمان الفبایی نشریات را به فهرست‌نویسی توصیفی و تحلیلی تغییر دهیم. در گذشته، نبود فضای کافی و عدم سازماندهی مناسب باعث می‌شد مجلات به صورت تپه‌های انباشته روی هم قرار گیرند، اما با اجرای طرح فهرست‌نویسی موضوعی، این امکان فراهم شد تا پژوهشگران موضوعات مشابه را در کنار هم مشاهده کنند.

وی به چالش‌های حوزه دیجیتال‌سازی نیز اشاره کرد و ادامه داد: سازمان‌ها باید از موازی‌کاری پرهیز کرده و با تشکیل یک کنسرسیوم ملی، از اسکن مکرر یک عنوان واحد توسط نهادهای مختلف جلوگیری کنند. یکی از مشکلات جدی ما در تأمین منابع، عدم همکاری برخی ناشران در اجرای «طرح واسپاری» است، چرا که بسیاری از آن‌ها به‌جای نگاه ملی به حفظ میراث مکتوب، تنها به منافع اقتصادی کوتاه‌مدت می‌اندیشند.

در بخش دیگری از این نشست، روح‌الله امین‌آبادی، بر اهمیت مطبوعات به عنوان دست اول‌ترین منابع تاریخی تأکید کرد و گفت: در تدوین روزشمارهای تاریخی، مطبوعات به دلیل ثبت وقایع در لحظه وقوع، امکان دخل و تصرف کمتری نسبت به کتاب‌های تاریخی دارند. در طول سالیان فعالیت پژوهشی، بالغ بر ۱۵ تا ۱۶ ترابایت آرشیو دیجیتال از مطبوعات داخلی و به همین میزان مطبوعات خارجی به صورت شخصی جمع‌آوری شده است.

امین‌آبادی با انتقاد از سخت‌گیری برخی مراکز اسنادی در ارائه خدمات به پژوهشگران، اظهار داشت: متأسفانه به دلیل عدم همکاری مناسب برخی سازمان‌ها، پژوهشگران ناچارند شخصاً به دنبال جمع‌آوری آرشیو بروند، در حالی که اشتراک‌گذاری منابع می‌تواند مانع از اتلاف وقت و هزینه‌های کلان شود. برای جلوگیری از بین رفتن اطلاعات در اثر حوادثی مانند سوختن هارد، بخشی از این آرشیو عظیم را در فضای مجازی بارگذاری شده تا همیشه در دسترس باشد.

وی بر ضرورت حفظ نسخه‌های کاغذی در کنار نسخه‌های دیجیتال تأکید کرد و گفت: نسخه کاغذی تنها مرجع قابل اتکا برای راستی‌آزمایی و جلوگیری از تحریف‌های احتمالی در فایل‌های دیجیتال است.

علی فولادی، معاون اسناد و تاریخ شفاهی مرکز اسناد انقلاب اسلامی، نیز به تبیین تحولات تکنولوژیک در آرشیوهای نوین پرداخت و اظهار داشت: از سال ۱۴۰۰ با تغییر رویکرد در مرکز اسناد، تمرکز اصلی بر دسترس‌پذیر کردن منابع برای نسل جوان و حضور پررنگ در فضای مجازی قرار گرفت. در حال حاضر نیز بیش از ۹۴۲ هزار نسخه مطبوعات دیجیتال در این مرکز موجود است که بازه زمانی از دوره قاجار تا امروز را پوشش می‌دهد.

فولادی به بهره‌گیری از هوش مصنوعی در سازماندهی اسناد اشاره کرد و ادامه داد: با استفاده از موتورهای اوسی‌آر (OCR) بومی، امکان تبدیل عکس به متن با دقت بالای ۹۶ درصد فراهم شده و جستجوی مجاورتی کلمات در تمام متون مطبوعات میسر شده است. طرح بزرگ «ویکی ایران» با بهره‌گیری از مدل‌های زبانی هوش مصنوعی در حال اجراست که به سوالات پژوهشگران بر اساس اسناد متقن پاسخ می‌دهد و منبع هر پاسخ را نیز به دقت مشخص می‌کند.

لینک کوتاه: https://khabarnegaranvaresane.ir/?p=22504