یک مدرس روزنامهنگاری: بزرگترین مشکل رسانههای داخلی در ترجمه، دقت کم، انتشار ابراز نظر و قضاوت خبرنگار در متن خبر است
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خبرنگاران و رسانه و به نقل از شفقنا؛ گفتگوی شفقنا رسانه با رضا غبیشاوی مدرس روزنامه نگاری را بخوانید…
در ترجمه خبری با خبرنگاری روبه رو هستیم که به مهارت ترجمه نیز تسلط دارد
در ترجمه خبری، هدف نهایی، تولید یک خبر جدید با استفاده از منابع خبری به زبان دیگر است
ترجمه خبر با هدف اطلاع رسانی حرفه ای در راستای آگاهی، منافع و حقوق عمومی صورت می گیرد
در ترجمه خبر، رعایت مرزهای حرفه ای اخلاقی روزنامه نگاری و خبرنویسی الزامی است
ترجمه خبری چه تفاوت ماهوی با ترجمه عمومی دارد؟ آیا مترجم خبر صرفاً انتقالدهنده متن است یا در فرآیند شکلگیری روایت رسانهای نیز نقش دارد؟
اول باید گفت برخلاف متن های عمومی، در ترجمه خبری، با مترجم سروکار نداریم بلکه با خبرنگاری روبه رو هستیم که به مهارت ترجمه نیز تسلط دارد.
ترجمه خبری و ترجمه عمومی تفاوت ها و شباهت هایی دارند. امانتداری در انتقال معنی و پیام، مهمترین شباهت هر دو بخش است. مهمترین تفاوت نیز این است که در ترجمه عمومی، متن به صورت کامل و بدون حذف و اضافه، ترجمه و ارائه می شود. در ترجمه خبری اما، ترجمه با حذف و اضافه اطلاعات و محتوای جدید با هدف تولید خبر جدید انجام می شود.
در ترجمه عمومی، هدف، صرفا ترجمه کامل متن از ابتدا تا انتها از زبان مبدا به زبان مقصد است اما در ترجمه خبر، هدف، صرفا ترجمه نیست بلکه هدف نهایی، تولید یک خبر جدید با استفاده از منابع خبری به زبان دیگر است. در واقع، ترجمه یک مهارت برای استفاده از متن خبری به زبان دیگر در نگارش خبر جدید است. اگر یک متن خبری، از ابتدا تا انتها بدون هیچ حذف و اضافه ای، ترجمه شود اینجا ترجمه خبری صورت نگرفته بلکه ترجمه عمومی انجام شده است.
در ترجمه متن خبری و رسانه ای، چون هدف، تولید خبر جدید است تنها بخش های مورد نیاز باید ترجمه شود و با اضافه کردن بخش های جدید، متن خبر جدید، تهیه و منتشر می شود. به همین دلیل، ابتدا باید بخش های مختلف یک خبر را تفکیک کرد. نقل قول های مستقیم و غیرمستقیم، نظرات و تحلیل رسانه در متن خبر، بخش های خبری جدید و منابع آن، اطلاعات جانبی ، پیشینه و دیگر اطلاعات. بعد از این تفکیک، بخش های مورد نیاز برای نگارش و تهیه خبر جدید، ترجمه می شوند و دیگر بخش ها کنار گذاشته می شوند. بخش های ترجمه شده در کنار اطلاعات جدید که خبرنگار اضافه می کند خبر جدید را شکل می دهد.
برخلاف ترجمه عمومی که هدف، منافع شخصی یا آگاهی فردی است اما ترجمه خبر با هدف اطلاع رسانی حرفه ای در راستای آگاهی، منافع و حقوق عمومی صورت می گیرد. همچنین در این روند باید خبر جدید براساس مخاطب و ارزش های خبری و چارچوب های رسانه ای مقصد، ویرایش و تنظیم شود.
در ترجمه خبر، رعایت مرزهای حرفه ای اخلاقی روزنامه نگاری و خبرنویسی الزامی است اما چنین الزامی برای ترجمه عمومی وجود ندارد.
همچنین در ترجمه خبر یا گزارش، متن ترجمه شده برای انتشار باید در چارچوب خبرنویسی و ادبیات خبری رسانه مقصد، ویرایش و با حذف و اضافه همراه شود. تفاوت اصلی در ترجمه خبر توسط ماشین و انسان نیز همین نکته است. ماشین تاکنون چنین توانایی را به صورت کامل و بدون نیاز به انسان ندارد.
مسوولیت انتقال کامل، صحیح و دقیق معنی کلمات و جملات برای مخاطب، برعهده خبرنگار مترجم است
در ترجمه متن خبری، هر اطلاعاتی شامل واقعیت و نظر و تحلیل، باید منبع و گوینده آن مشخص باشد
اصل «امانتداری» در ترجمه خبر چگونه باید تعریف شود؟ آیا امانتداری به معنای وفاداری به واژگان متن مبدأ است یا انتقال دقیق معنا، لحن، بافت، میزان قطعیت و مقصود گوینده؟
امانت داری در ترجمه متن خبری و متن عمومی، تفاوت اساسی دارد. در ترجمه متن خبری، هر اطلاعاتی شامل واقعیت و نظر و تحلیل، باید منبع و گوینده آن مشخص باشد. اطلاعات بدیهی از این قاعده مستنثی است.
در ترجمه متن خبری، همه نقل قول های مستقیم باید عینا و بدون کمترین تغییری ، ترجمه و منتقل شوند. باید دقت داشت در ترجمه متن ، انتقال معنی به صورت کامل و صحیح و دقیق انجام شود. می توان در کنار نقل قول مستقیم، توضیحاتی برای درک بهتر معنی نقل قول یا جملات، اضافه کرد به شرطی که مخاطب بداند این توضیحی از سوی چه کسی است.
در ترجمه متن خبری، مسوولیت انتقال کامل ، صحیح و دقیق معنی کلمات و جملات برای مخاطب، برعهده خبرنگار است. در درجه اول، خود خبرنگار باید معنی و مفهوم متن را بداند تا بتواند آن را برای مخاطبان، بنویسد و منتقل کند. اگر خبرنگار، متوجه بخش هایی از متن مبدا نشد باید با مراجعه به متن ها، محتواها و افراد دیگر، متن مبدا را رمزگشایی و کاملا متوجه معنی آن شود تا بتواند برای مخاطب، متنی گویا و قابل فهم تهیه کند. این در حالی است که در ترجمه عمومی، قابل فهم و درک بودن متن ترجمه شده، الزامی نیست و این موضوع برعهده نویسنده متن مبدا است.
به عنوان مثال در متن عمومی، ترجمه می شود که تورم ایران در ماه گذشته، ۸۷ درصد بوده است. اما در خبر علاوه بر انتشار این آمار، به آمار تورم در ماه های قبلی و سوابق آمار تورم در سال های گذشته اشاره می کنیم. همچنین می توانیم به اظهارنظر مقامات درباره تورم و دیگر سوابق و خبرهای مرتبط اشاره داشته باشیم.
در ترجمه خبر، باید میان نقل قول ها، واقعیت ها، اطلاعات خبری و واقعیت ها، منابع و نظرات و تحلیل های مطرح شده در متن مبدا تفکیک قائل شد. مثلا اگر بخشی از خبر، تحلیل رسانه است باید در متن مقصد این موضوع اشاره شود که این بخش و یا جملات، تحلیل رسانه است. یا اگر بخش هایی ، نقل قول مستقیم یک مقام مسوول است در متن مقصد و نهایی هم به صورت نقل قول مستقیم و با امانتداری کامل و استفاده از نشانه های آن ( دو نقطه و گیومه) این موضوع را در متن مقصد به اطلاع مخاطب برسانیم.
مهمترین اتفاق در ترجمه خبر این است که مخاطب بداند اگر واقعیت جدیدی وجود دارد منبع آن چیست و اگر نظر و تحلیل است گوینده کیست. همچنین باید میان واقعیت، ادعا، تحلیل، پیشبینی و نظر شخصی تمایز قائل شد. مترجم نباید سطح قطعیت یا اعتبار یک گزاره را افزایش یا کاهش دهد.
در ترجمه ، خبرنگار نمی تواند نظرات خود را به عنوان نظر متن مبدا مطرح کند
ویرایش بخشی جداییناپذیر از فرآیند تولید خبر جدید در فرایند ترجمه است
مترجم و دبیر خبر تا چه اندازه مجازند برای روانسازی، اختصار، بومیسازی یا انطباق با استانداردهای حرفهای رسانه، در تیتر، لید و متن خبر تغییر ایجاد کنند؟ به عبارتی مرز میان ویرایش حرفهای، تفسیر، برجستهسازی و تحریف را با چه معیارهایی میتوان تشخیص داد؟
به میزان زیاد و حداکثری اما به شرط اینکه این محدودیت ها و چارچوب ها حفظ شود: نقل قول مستقیم، تغییر پیدا نمی کند. واقعیت ها قابل تغییر نیست. نظرات دارای گوینده، قابل تغییر نیستند. در ترجمه ، خبرنگار نمی تواند نظرات خود را به عنوان نظر متن مبدا مطرح کند یا کلمات مورد نظر خود را از زبان شخصیت های خبر، بیان کند. در رسانه، ویرایش بخشی جداییناپذیر از فرآیند تولید خبر جدید است. خبرنگار و دبیر میتوانند برای روانتر شدن متن، حذف تکرارها، توضیح اصطلاحات تخصصی، تطبیق با ساختار زبان مقصد و رعایت محدودیتهای رسانهای تغییراتی ایجاد کنند.
بازنشر مطالب توهین آمیز باید با محدودیت هایی در انتشار و ترجمه همراه باشد
در ترجمه اظهارات حاوی توهین، نفرتپراکنی، تحقیر قومی، مذهبی یا جنسیتی و دیگر تعابیر خلاف اخلاق عمومی، رسانه چگونه باید میان حق مخاطب برای آگاهی، وفاداری به سخنان گوینده و مسئولیت خود در قبال اخلاق رسانهای تعادل برقرار کند؟
رسانه نباید واقعیت ها را پنهان کند بلکه باید به طور کامل و بدون حذف و سانسور، بازتاب دهد اما استثناهایی وجود دارد. بازنشر مطالب توهین آمیز شامل کلمات پررنگ و زشت جنسی، نفرت افکنی نژادپرستانه بر پایه زبان، نژاد، دین و مذهب و شهر و کشور و منطقه، باید با محدودیت هایی در انتشار همراه باشد که در هر مورد به صورت مصداقی تفاوت هایی وجود دارد. رسانه می تواند در برخی موارد به جای انتشار عین کلمات توهین آمیز یا نامناسب، توصیف یا شرحی از آن داشته باشد یا به شکلی به مخاطب منتقل کند که چنین کلماتی بیان شده است. در این باره البته، میان کارشناسان اختلاف نظر وجود دارد. همچنین در آیین نامه هر رسانه ای چارچوب متفاوتی در این زمینه ترسیم شده است و ممکن است کشور به کشور و رسانه به رسانه متفاوت باشند. در این زمینه همچنین باید به جامعه مخاطب و دایره دسترسی مخاطبان و جامعه به محتوا نیز توجه داشت.
اگر یک مقام سیاسی، نهاد رسمی یا رسانه خارجی ادعایی فاقد سند، گمراهکننده یا آشکارا خلاف واقع مطرح کند، رسانه مقصد چه مسئولیتی دارد؟ آیا ترجمه صرفِ آن ادعا با استناد به اصل امانتداری کافی است یا رسانه موظف است همزمان زمینه، راستیآزمایی یا توضیح لازم را نیز در اختیار مخاطب قرار دهد؟
دراین وضعیت، رسانه باید گفته های این مقام یا سازمان، را به صورت کامل و دقیق منتشر کند اما در ادبیات توصیفی و بیان خبر، از کلماتی استفاده کند که “ادعای بدون سند و مدرک، گمراه کننده و آشکارا خلاف واقع بودن” این سخنان به مخاطب منتقل شود. به عنوان نمونه از کلماتی مثل “ادعا کرد” یا “مدعی شد” قبل از نقل قول به کار برد. در این شرایط در متن خبر می توان به این موضوع اشاره کرد که ادعا، فاقد سند و مدرک است یا حتی آشکارا خلاف واقع است. اگر ادعایی هنوز اثبات نشده است، باید با عباراتی مانند ادعا کرد، بدون ارائه سند، این ادعا تاکنون به طور مستقل تأیید نشده است یا مقامهای طرف مقابل این ادعا را رد کردهاند همراه شود. به عنوان مثال اگررئیس جمهور آمریکا دونالد ترامپ بگوید خوردن وایتکس برای درمان بیماری کرونا مناسب است باید به این نکته اشاره کرد که این ادعا، تایید پزشکان را ندارد. یا اینکه بلافاصله با پزشکان و کارشناسان صحبت کنیم و نظرآنها را علیه این صحبت، منتشر کنیم. البته در این باره هم میان کارشناسان و روزنامه نگاران اختلاف نظر وجود دارد. برخی رسانه ایی ها می گویند رسانه و خبرنگاران این اطلاعات شامل خبر جعلی واضح را نباید منتشر و به گسترش آن کمک کنند و برخی دیگر مخالف این رویه هستند چرا که درهای سانسور و خودسانسوری و نابودی آزادی بیان را باز می کند. مثلا اگر مقام مسوول بگوید تورم ایران هم اکنون تک رقمی است خبرنگار می تواند بنویسد که براساس آمارهای رسمی، تورم ایران در ماه گذشته، بیش از ۸۰ درصد بود. درباره موضوعات حساس و سرنوشت ساز مثل سلامت و درمان و دارو، امنیت، انتخابات یا جنگ می توان به گفته های منابع مستقل اشاره کرد یا اگر منابع مستقل چیزی نگفته اند به این موضوع هم اشاره کنیم. همچنین گفته های مقام و سازمان را تحت راستی آزمایی قرار دهیم.
بزرگترین مشکل رسانه های داخلی در ترجمه، دقت کم، انتشار ابراز نظر و قضاوت خبرنگار در متن خبر است
ارزیابی شما از وضعیت کنونی ترجمه اخبار خارجی در رسانههای ایران چیست؟
وضعیت کنونی نسبت به گذشته، به مراتب بهتر است. همچنین گسترش بی سابقه دسترسی آسان و ارزان مردم به انواع رسانه های داخلی و خارجی و وجود امکانات فوری برای ترجمه با کیفیت مثل ترجمه گوگل یا هوش مصنوعی، روز به روز، به کیفیت و واقعی نویسی خبرهای خارجی کمک کرده است. با این حال همچنان سقف آزادی در این حوزه، کوتاه و خودسانسوری بسیار است گرچه روز به روز از اهمیت و تاثیر آنها کاسته می شود چرا که مردم به راحتی به همه رسانه ها و محتواهای خبری خارجی دسترسی دارند و همه خبرها را می خوانند و می شنوند و می بینند. مردم دیگر منتظر فلان رسانه داخلی نمی مانند تا خبرهای خارجی را برای آنها ترجمه و با حذف و اضافه، ناقص یا همراه با قضاوت ها و اظهارنظرهای شاذ و زشت، منتشر کند.
بزرگترین مشکل در خبرهای ترجمه شده در رسانه های ایرانی و داخلی را باید دقت کم، انتشار ابراز نظر و قضاوت خبرنگار در متن خبر و تبدیل خبر به تحلیل دانست. کمبود تجربه و مطالعه و تسلط به موضوع، عدم پیگیری سوژه و موضوعات، ناآشنایی به زبان های مبدا و مقصد، ناآشنایی با تنظیم خبر و چگونگی نگارش خبر جدید با استفاده از خبرهای خارجی از مهمترین دلایل ضعف خبرنگاران به هنگام ترجمه خبر است.
در بحرانها، اهمیت ترجمه دقیق چند برابر میشود
ترجمه اخبار در شرایط جنگ، درگیریهای نظامی یا بحرانهای انسانی چه ملاحظات و ضوابط اخلاقی و حرفهای ویژهای دارد؟
در بحران ها از جمله جنگ و در گیری های نظامی، حساسیت ها افزایش پیدا می کند. هزینه خطا چند برابر می شود و می تواند آسیب های جبران ناپذیری ایجاد کند. همزمان حجم تولید خبر و حوادث نیز به صورت جهشی افزایش می یابد و مخاطبان دچار عطش خبری می شوند و نیاز و تلاش آنها برای کسب خبر نیز به صورت تصاعدی بالا می رود. در نتیجه رسانه و خبرنگار در زمان بحران باید همزمان هم فعالیت و کار خود را افزایش دهند تا بتوانند به نیازهای جدید و شدید مخاطبان، جواب دهند و هم دقت و وسواس خود را برابر اشتباهات، بالا ببرند.
در بحرانها، اهمیت ترجمه دقیق چند برابر میشود، زیرا هر خطا میتواند پیامدهای اجتماعی، سیاسی یا حتی امنیتی داشته باشد. این موارد نیز توصیه می شود: تفکیک روشن میان نظر و واقعیت و تحلیل و خبر ، تفکیک میان واقعیت قطعی و ادعا، استفاده از منابع متعدد، بیان میزان قطعیت اطلاعات، پرهیز از انتشار اطلاعات تأییدنشده، احترام به کرامت قربانیان، اجتناب از انتشار تصاویر یا اطلاعاتی که آسیب غیرضروری ایجاد میکند و اصلاح سریع خطاها.
در ترجمه متن خبری باید مرز میان خبر، تحلیل، تفسیر و اظهارنظر را حفظ کرد
ذکر صریح منبع اصلی خبر و بیان میزان اعتبار آن، از الزامات ترجمه حرفهای است
رعایت کرامت انسانی و خودداری از بازتولید نفرتپراکنی از اصول بنیادین ترجمه اخبار است
در پایان، اگر قرار باشد «منشور اخلاقی ترجمه اخبار خارجی» برای رسانههای ایران تدوین شود، به نظر شما مهمترین اصول، ارزشها و الزامات آن چه باید باشد؟
وفاداری به معنا و مفهوم محتوای اصلی در ترجمه متن خبری، ترجمه به صورت دقیق و صحیح و کامل، عدم تغییر واقعیت ها در متن اصلی، عدم تغییر در نقل قول های مستقیم، عدم تغییرات غیرحرفه ای و نادرست و انحراف در نقل قول غیرمستقیم، رعایت چارچوب های حقوقی، حرفه ای و اخلاقی در ترجمه و ویرایش و حذف و اضافه، استفاده از متن مبدا با هدف افزایش آگاهی جامعه و اطلاع رسانی منصفانه، دقیق و صحیح، امانتداری در ترجمه خبر، پایبندی به معنا، لحن، زمینه و میزان قطعیت متن اصلی.
در ترجمه متن خبری باید مرز میان خبر، تحلیل، تفسیر و اظهارنظر را حفظ کرد. در انتخاب معادلها، دقت، بیطرفی و انصاف را باید رعایت کرد. همچنین ذکر صریح منبع اصلی خبر و بیان میزان اعتبار آن، از الزامات ترجمه حرفهای است.
در مواردی که خبر حاوی ادعاهای اثباتنشده باشد، مترجم موظف است زمینه لازم را برای درک صحیح خبر فراهم کرده و از طریق راستیآزمایی یا اشاره به وضعیت تأییدنشده اطلاعات، مانع گمراهی مخاطب شود. همچنین باید از هرگونه تحریف، حذف جهتدار، اضافهکردن مطالب فاقد پشتوانه یا برجستهسازی گمراهکننده که به تغییر معنای متن منجر میشود، پرهیز کند.
رعایت کرامت انسانی و خودداری از بازتولید نفرتپراکنی، تبعیض یا خشونت غیرضروری نیز از اصول بنیادین ترجمه اخبار است. افزون بر این، مترجم و رسانه باید در قبال متنهای ترجمهشده مسئولیتپذیر و پاسخگو باشند، در صورت بروز خطا با شفافیت اصلاحیه منتشر کنند و به اصلاح اشتباهات متعهد بمانند. استقرار نظام چندمرحلهای ویرایش، بازخوانی و کنترل کیفیت پیش از انتشار نیز از الزامات تضمین دقت و اعتبار ترجمههای خبری به شمار میرود.
لینک کوتاه: https://khabarnegaranvaresane.ir/?p=25987
About Author
