هوش مصنوعی دشمن روزنامه‌نگار نیست؛ مدیر رسانه بی‌سواد دشمن است

همزمان با گسترش شتابان استفاده از هوش مصنوعی در تحریریه‌ها و فضای رسانه‌ای، نگرانی‌هایی درباره آینده شغلی روزنامه‌نگاران مطرح می‌شود؛ نگرانی‌هایی که بیش از آنکه ریشه در ذات فناوری داشته باشد، حاصل سوءمدیریت و ناآگاهی برخی مدیران رسانه است…

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خبرنگاران و رسانه و به نقل از پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر؛ در روزهایی که واژه «هوش مصنوعی» به یکی از پرتکرارترین کلیدواژه‌های تحریریه‌ها، جلسات مدیریتی و حتی گفت‌وگوهای غیررسمی میان خبرنگاران تبدیل شده است، نوعی هراس پنهان اما فراگیر در بدنه رسانه‌ها شکل گرفته؛ هراسی که بیش از آنکه ریشه در واقعیت داشته باشد، محصول سوءبرداشت، ناآگاهی و مدیریت نادرست است. بسیاری از روزنامه‌نگاران، به‌ویژه نیروهای جوان، این پرسش را با نگرانی مطرح می‌کنند که آیا هوش مصنوعی آمده است تا شغل آن‌ها را بگیرد؟ آیا آینده حرفه‌ای رسانه قربانی الگوریتم‌ها خواهد شد؟

پاسخ صریح و بی‌پرده است: هوش مصنوعی دشمن روزنامه‌نگار نیست؛ آنچه بیش از هر چیز روزنامه‌نگاری را تهدید می‌کند، مدیر رسانه‌ای است که سواد رسانه‌ای، دانش مدیریتی و درک تحولات فناورانه ندارد.

هوش مصنوعی، در ذات خود، ابزار است؛ همان‌گونه که روزی ماشین‌تحریر، رایانه، اینترنت و شبکه‌های اجتماعی ابزار بودند. هیچ‌کدام از این ابزارها ذاتاً ضد روزنامه‌نگاری نبودند، اما هر بار، مدیریت‌های ناتوان و نگاه‌های سطحی، به‌جای بهره‌گیری هوشمندانه، آن‌ها را به تهدید تبدیل کردند. امروز نیز داستان تکرار می‌شود. مدیر رسانه‌ای که شناختی از کارکردهای هوش مصنوعی ندارد، به‌جای آموزش، توانمندسازی و تعریف نقش‌های جدید، ساده‌ترین راه را انتخاب می‌کند: حذف نیرو، کاهش کیفیت و تولید محتوای انبوه و بی‌روح.

در رسانه‌ای که مدیرش هنوز تفاوت «خبر» و «محتوای پرکننده» را درک نکرده، طبیعی است که هوش مصنوعی به‌جای یاری‌رسان، به چماقی برای فشار بر خبرنگار تبدیل شود. چنین مدیری، به‌جای آنکه از هوش مصنوعی برای تحلیل داده‌ها، سرعت‌بخشی به پژوهش، پالایش اطلاعات یا کمک به fact-checking استفاده کند، آن را ابزاری برای ارزان‌سازی تولید محتوا می‌بیند؛ بی‌آنکه بداند روزنامه‌نگاری، پیش از آنکه تولید متن باشد، تولید معنا، اعتماد و مسئولیت اجتماعی است.

روزنامه‌نگاری حرفه‌ای، محصول تجربه زیسته، شناخت میدان، درک حساسیت‌های اجتماعی و اخلاق حرفه‌ای است؛ عناصری که هیچ الگوریتمی قادر به بازتولید کامل آن‌ها نیست. هوش مصنوعی نمی‌تواند در صحنه بحران، لحن درست را انتخاب کند؛ نمی‌تواند درد مردم را بفهمد، میان حقیقت و مصلحت عمومی توازن برقرار کند یا پیامدهای اجتماعی یک تیتر را پیش‌بینی کند. اینجاست که نقش خبرنگار انسانی نه‌تنها حذف نمی‌شود، بلکه پررنگ‌تر نیز خواهد شد؛ البته اگر مدیریت رسانه این واقعیت را بفهمد.

مشکل از جایی آغاز می‌شود که مدیر رسانه، به‌جای سرمایه‌گذاری بر آموزش نیروی انسانی، از ناآگاهی خود به‌عنوان سیاست سازمانی استفاده می‌کند. وقتی خبرنگار با ابزارهای نوین آشنا نمی‌شود، طبیعی است که از آن‌ها بترسد. این ترس، نه ناشی از هوش مصنوعی، بلکه محصول فقدان راهبری آگاهانه است. مدیری که نمی‌داند چگونه تحریریه را با فناوری‌های جدید تطبیق دهد، ناخواسته زمینه فرسایش سرمایه انسانی رسانه را فراهم می‌کند.

در رسانه‌های حرفه‌ای دنیا، هوش مصنوعی به‌عنوان «دستیار خبرنگار» تعریف شده، نه جایگزین او. از تحلیل کلان‌داده‌ها در گزارش‌های تحقیقی گرفته تا رصد شبکه‌های اجتماعی، ترجمه اولیه متون، آرشیو هوشمند و حتی پیشنهاد سوژه، همه در خدمت ارتقای کیفیت کار روزنامه‌نگار قرار گرفته‌اند. اما شرط این موفقیت، وجود مدیرانی است که هم زبان رسانه را می‌فهمند و هم زبان فناوری را.

در مقابل، رسانه‌ای که مدیرش به‌روز نیست، با هر موج فناوری دچار آشفتگی می‌شود. دیروز شبکه‌های اجتماعی را تهدید می‌دانست، امروز هوش مصنوعی را. نتیجه این نگاه، عقب‌ماندگی مزمن، بی‌اعتمادی مخاطب و مهاجرت نیروهای حرفه‌ای است. چنین رسانه‌ای نه‌تنها از رقابت بازمی‌ماند، بلکه به تدریج نقش مرجعیت خود را نیز از دست می‌دهد.

نباید فراموش کرد که بحران اصلی رسانه‌ها، پیش از آنکه فناورانه باشد، مدیریتی است. هوش مصنوعی تنها پرده را کنار زده و ضعف‌ها را عیان‌تر کرده است. مدیری که سواد رسانه‌ای ندارد، نمی‌تواند از خبرنگار انتظار تولید محتوای خلاق، دقیق و مسئولانه داشته باشد. مدیری که با اخلاق حرفه‌ای بیگانه است، طبیعی است که ابزار را جایگزین انسان کند.

امروز بیش از هر زمان دیگری، رسانه‌ها نیازمند بازتعریف نقش مدیریت هستند؛ مدیری که تسهیل‌گر باشد، نه مانع؛ راهبر باشد، نه حذف‌کننده. هوش مصنوعی می‌تواند فرصت نجات رسانه از روزمرگی، شتاب‌زدگی و خطاهای انسانی باشد، اگر در دستان درست قرار گیرد. اما در دست مدیر بی‌سواد، همان ابزاری می‌شود که به تضعیف روزنامه‌نگاری، بی‌اعتباری رسانه و خاموش‌شدن صدای حرفه‌ای‌ها می‌انجامد.

در نهایت، اگر قرار است از «دشمن» سخن بگوییم، باید شجاعت نام‌بردن از آن را داشته باشیم. دشمن روزنامه‌نگاری نه هوش مصنوعی است و نه فناوری؛ دشمن، ناآگاهی است که در لباس مدیریت نشسته و به‌جای آینده‌نگری، ساده‌ترین و مخرب‌ترین تصمیم‌ها را می‌گیرد. آینده رسانه، نه در حذف انسان، بلکه در هم‌افزایی خرد انسانی و ابزار هوشمند رقم خواهد خورد؛ مشروط بر آنکه مدیریت، خود هوشمند باشد.

*زهرا شیخ باقری/ دانشجوی دکتری مدیریت رسانه و فعال رسانه ای

لینک کوتاه: https://khabarnegaranvaresane.ir/?p=23240