گزارش نویسی در مطبوعات – 1
خبر، به دليل چارچوبها و قالبهاي مرسوم خود نميتواند همواره پاسخگوي انتظار و نيازهاي ديگران باشد و جوانب مختلف يك رويداد را به تفصيل بيان كند.
گاهي وقايعي رخ ميدهد و يا فرايندهايي در جامعه جريان دارد كه نيازمند تشريح، تبيين، توصيف و روشنگري است و بايد از نقد و بررسي ديدگاههاي گوناگون بياميزد تا آنچه كه روي داده يا روندهاي جاري، به وضوح براي مخاطبان تشريح شود.
گزارش در حقيقت عهدهدار چنين وظيفهاي است و با عبور دادن مخاطبان از لايه سطحي رويداد و شكافتن زواياي تاريك و مبهم يك فرآيند، واقعيات را به شكل ملموس و عيني، آشكار ميسازد.
در مواقعي كه يك رويداد و فرآيند، نياز به شرح و بسط و توصيف دارد يا ضروري است با تحقيق و پژوهش مخاطب را به عمق و ژرفاي موضوع هدايت كرد، خبرنگاران به تهيه و تدوين گزارش رو ميآورند و از اين راه دامنه اثرگذاري را وسعت ميبخشند. گزارش به دليل ويژگيهايي كه دارد، پيوند عميقتري با خواننده و شنونده برقرار ميكند و تأثير آن نيز ماندنيتر و گستردهتر است.
خبرنگار با استفاده از متون گزارشي، علاوه بر پرداختن به رويدادهاي اجتماعي، اقتصادي، سياسي، فرهنگي، هنري و ورزشي، فرآيندها و روندها را مورد توجه قرار ميدهد و ميتواند فرآيندهايي را در رسانههاي جمعي مطرح كند و از آنها موضوعاتي رسانهاي بسازد.
تعریف گزارش:
تعاریف گوناگونی از گزارش بیان شده که برخی از آنها عبارتند از:
* گزارش؛ یک خبر توصیفی و تصویری است.
* گزارش؛ توضیح، تشریح و توصیف خبر است.
* گزارش؛ توضیح و توصیف خبر رویدادی است که اتفاق افتاده باشد.
* در تعريفي جامعتر، گزارش را تلفيقي از خبر و تحقيق، به اضافه بازسازي هنرمندانه صحنهها، موضوعات، حوادث و واقعيت ها ذكر كرده اند.
بر اين اساس در يك گزارش، تصويرسازي از عينيتها و مشاهدات گزارشگر بايد نمود آشكاري داشته باشد يا حاوي نتايج يك تحقيقات موشكافانه و عميق باشد.
گزارشها گاهي رنگ قصه به خود ميگيرند و گزارشگر به مانند راوي يك داستان به بيان رويدادها ميپردازد و در برخي گزارشها نويسنده، رويداد را تحليل ميكند، لايههاي اوليه خبر را ميشكافد تا مخاطب را به عمق و درون آن رهنمون سازد و واقعيت ناپيدا را افشا كند.
معمولاً گزارشهاي مطبوعاتي در بردارندة تمامي ويژگيهاي ياد شده بهطور كامل نيستند، برخي گزارشها داراي جنبههاي توصيفياند و در بعضي ديگر عنصر تحقيق پررنگتر و نمايانتر است.
اما هدف از تهيه گزارش، عموماً بيان واقعيت و جوانب مختلف يك رويداد و انتقال پيام به مخاطبان با بهرهگيري از خبر، توصيف، گفتوگو و تحقيق است.
بی تردید گزارش مطبوعاتی انواع متعددی دارد اما در همه آنها ”حقیقت“ باید به طرز بارزی نمایان باشد. عنصر حقیقت در گزارش، گزارشگر را از پرداختن به عقاید شخصی و دخیل دادن آن در گزارش باز می دارد و وی را به سوی ارائه اطلاعات صحیح و واقعی در گزارش سوق می دهد.
ویژگی های اساسی گزارشگر:
۱) فردي «كنجكاو» و با انگيزههاي قوي براي يافتن علل و عوامل رويدادها و فرآيندها
۲) تیزبینی و نکته سنجی
۳) سرعت انتقال مطالب
۴) توانایی برقراری ارتباط
۵) صبر، حوصله و پشتکار بسیار
۶) مهارت حرفه ای
۷) ذوق، قریحه و استعداد
اصول گزارش:
گزارش براي آنكه از غناي لازم برخوردار باشد و بر مخاطبان تأثير بگذارد بايد داراي چهار ويژگي باشد:
1) توصيف و بازگويي عيني:
گزارش بيان واقعيت ها و بازگويي حوادث و رويدادها و انتقال اطلاعات است و گزارشگر بايد هر آنجه را كه ميبيند، ميشنود و احساس ميكند به مخاطبان منتقل كند. گزارشگران در واقع به عنوان چشم و گوش مخاطبان بايد زواياي گوناگون رويدادها و فرآيندها را تشريح كنند.
يك گزارش خوب علاوه بر بيان هنرمندانه صحنه رويداد و تشريح حوادث و فرآيندها، بايد علت و نحوه وقوع آنها را بازگو كند، ناگفتهها را بشكافد و از جوانب مختلف به بررسي و تحليل موضوع بپردازد.
در گزارشها بايد ديدگاه و نظريات مختلف در كنار يكديگر قرار داده شود و خواننده اين امكان را بيابد كه در جريان كامل رخداد قرار گيرد.
2) پرهيز از پيشداوري:
توجه به حقايق و پرهيز از پيشداوري يكي از اصول اساسي است كه گزارشگر بايد مورد توجه قرار دهد. گرايشها، خواستهها، احساسات و عواطف گزارشگر نبايد باعث شود كه از توجه به حقايق دور بماند.
۳) شناخت مخاطبان:
گزارشگر بايد مخاطبان خود را بشناسد و بداند براي چه كساني مينويسد.
گزارشي كه از يك موضوع در روزنامهاي محلي درج ميشود با گزارش از همان موضوع در يك روزنامه سراسري ميتواند متفاوت باشد و اين دو گزارش با گزارشي كه خبرنگار تهيه ميكند تا در يك نشريه كاملاً تخصصي منتشر شود وجهتمايز مشهودي دارد.
عمق و ژرفاي مطلب در كنار انتخاب زبان و بيان مناسب براي برقراري ارتباط با مخاطبان نيز در همين چارچوب قابل توجه است. شناخت ويژگيها، علايق و سليقههاي مخاطبان به گزارشگر كمك ميكند تا آنچه مينويسد مورد توجه قرار گيرد.
اگر از تمايلات اساسي مردم بياطلاع باشيد شايد براي تهيه گزارش به سراغ موضوعاتي برويد كه از نظر مردم مهم و قابل توجه نيستند و اگر سوژه مناسبي را هم انتخاب كنيد ممكن است با آنان بهگونهاي سخن بگوييد يا بنويسيد كه با سليقه و طبع آنان هماهنگي نداشته باشد.
4) نفي گزارشگر محوري:
اگر سراسر مطلب، بيانگر ديدگاه و نظر شخصي گزارشگر باشد، نميتوان آن را گزارش دانست و مخاطبان هم آن را به عنوان يك گزارش نخواهند پذيرفت، چنين مطلبي ميتواند يك مقاله محسوب شود اما يك گزارش جامع نخواهد بود.
مخاطب، زماني به خواندن گزارش ترغيب ميشود و محتواي آن را ميپذيرد كه احساس كند موضوع از جوانب مختلف مورد بررسي قرار گرفته و حاوي ديدگاههاي گوناگون است. به عنوان يك گزارشگر حرفهاي بايد بتوانيد نظريات گوناگون را كنار هم قرار دهيد و خوانندگان و شنوندگان را در مسير مورد نظرتان هدايت كنيد، اما اگر متكلم وحده باشيد و حرف اول و آخر در گزارش همان ديدگاهها و نكات موردنظر خودتان باشد، آنچه نوشتهايد، گزارش نيست. يك گزارش جامع، به تناسب، نظرات مختلف مردم، كارشناسان و مسئولان را در خود جاي ميدهد.
ادامه دارد…
با تشکر از استاد علیرضا عبدالله
About Author
